Auteur: Andrea Bustos en Jose Luis Duce, The Nature Conservancy
Bron: oorspronkelijk verschenen in De Landeigenaar nr°102.
Beeld: © Vanessa Morais
Waar bij ons bosbrand of natuurbrand gelinkt wordt aan een ramp, wordt het in Zuid-Europa ingezet als een manier van beheer. Het zijn er cruciale traditionele praktijken.
Het is zo dat in bossen waar regelmatig een brandhaard passeert, deze brandhaard vaak slechts op de bodem woelt en de hoge toppen van bomen ongemoeid laat. Er ontstaat zo een bos zonder struiklaag. Wanneer de branden langere tijd uitblijven, kan er zich een struiklaag ontwikkelen. Bij een volgende brand zal het vuur hoger verspreid worden en ook de kruinen bereiken, feller woeden en meer schade tot volledige vernieling van een gebied veroorzaken. Gecontroleerd branden kan hier dus duidelijk een nuttige vorm van beheer zijn voor economie en maatschappij.
Europese milieubeleid en -richtlijnen die vuur reguleren vallen doorgaans onder het de noemer van noodmaatregelen en hebben te maken met klimaatverandering en de impact van broeikasgasemissies hierop. Vanuit dit perspectief hebben de regels die het gebruik van vuur regelen over het algemeen een sterk beperkend karakter, met strenge controle, een institutionele benadering en vaak onvoldoende solide wetenschappelijke basis. Als gevolg hiervan worden deze praktijken grotendeels geassocieerd met doelstellingen voor brandpreventie of -beheer, opleiding, academisch onderzoek en enkele andere zeldzame uitzonderingen. In al die gevallen wordt de praktijk gelinkt aan instellingen, zonder ruimte voor individuen, grondeigenaars en andere gebruikers die vuur als beheermaatregel gebruiken. Daarbij wordt de kost en effici.ntie van vuur als beheerinstrument in twijfel getrokken. Als gevolg zien we dat projecten opzetten moeilijk is en dat er een gebrek aan steun en afwijzing is door instanties en zelfs brandweerprofessionals. Er is weinig begrip en acceptatie door de samenleving in het algemeen.
Er bestaat echter een grote diversiteit aan voorgeschreven en/of gecontroleerde branden die een verscheidenheid aan oplossingen kunnen bieden voor de huidige en toekomstige uitdagingen op het gebied van natuurbehoud. Deze methodes kunnen ons doen nadenken over mogelijke lessen die we kunnen trekken om natuurlijke hulpbronnen te behouden. Van daaruit is het essentieel om het landschap te interpreteren vanuit een echt holistisch 'integratief' en alomvattend perspectief.
Van daaruit is het essentieel om het landschap te interpreteren vanuit een echt holistisch 'integratief' en alomvattend perspectief
Op die manier zou beleid en regelgeving de sociale en economische behoeften van alle partijen die betrokken zijn bij het beheer van landschap en bos kunnen verzoenen. Vanuit een gemeenschappelijk perspectief, vaardigheden en capaciteiten zouden de verzamelde kennis op lokaal niveau moeten worden ontwikkeld. Op die manier groeit het gevoel van verbondenheid en verantwoordelijkheid voor behoud vanuit een inclusief perspectief, waar alle actoren die het landschap actief hebben gevormd en beheerd, aan deelnemen. Er moet ook een grotere ontwikkeling komen binnen de wetenschap die dichterbij, meer open, realistisch, praktisch, bruikbaar en exclusief is voor elk landschap en ecosysteem, zodat het reageert op elke realiteit. Daartoe moeten communicatiestrategiën en boodschappen voor de samenleving doordacht afgestemd worden met behoudsdoelstellingen. Momenteel vertrekt die vanuit de idee dat brandbeheer een uniek 'bestrijdend' concept is voor nood- en rampenresponsmodel. Men moet gaan begrijpen dat we met vuur moeten leven als een element van het landschap.
Op die manier groeit het gevoel van verbondenheid en verantwoordelijheid voor behoud vanuit een inclusief perspectief.
Er is een onschatbare en lovenswaardige lokale traditionele kennis die moet worden benut. Er zijn veel voorbeelden van mensen die al interessante praktijken ontwikkelden op het terrein en goede resultaten hebben behaald in het beheer van het landschap met vuur als het belangrijkste instrument. Erkenning en professionele waardering voor de mensen die hun leven wijden aan het opbouwen van hun 'vuurcarrières' is belangrijk. Er is ook behoefte aan het ontwikkelen van nieuwe methodes en deze door te geven naar nieuwe generaties om ze op een 'professionele', veilige en efficiënte manier te kunnen uitvoeren.
Er is een onschatbare en lovenswaardige lokale traditionele kennis die moet worden benut.
© Soraya Imperial
Er moet een systeem worden ontwikkeld waarin al deze behoeften worden verzameld, verbeterd en georganiseerd om specifieke brandfactoren aan te pakken: gebrek aan duidelijke regelgeving, steun van instanties, aansprakelijkheidszorgen, gekwalificeerd personeel, apparatuur, technische moeilijkheden bij de uitvoering als gevolg van beperkende brandvensters (overmatige wind, lage brandstofvochtigheid, onherkende droogteperioden, geen adequate controlelijnen, enz.), gebrek aan ondersteunende wetenschap, toegang tot informatie ... Het kwalificatie-, certificerings- en professioneel accreditatiesysteem mag echter niet exclusief en beperkend zijn, maar eerder open en toegankelijk voor iedereen, en aanpasbaar en erkennend voor de verschillende realiteiten van elk landschap.
En tot slot is er een enorme hoeveelheid verspreide en bijna geïsoleerde vuurbeheerders; het zou nuttig zijn om een solide netwerk op te zetten om beter te communiceren, te verbinden, te leren en vuurbeheerders te ondersteunen: van particuliere productiegrondeigenaars tot academici, van brandweerdiensten tot conservatoren die klaar zijn voor dialoog, een 'ontmoetingsplaats' waar ervaringen, middelen, lessen, kansen, beleid en kennis worden gedeeld en verstrekt aan iedereen zonder beperkingen.
Ten slotte zijn hier enkele algemene maatregelen om te overwegen bij een brand:
- Leer de lokale brandregels en praat met de beschikbare instanties, land-/brandbeheerders en voorgeschreven brandexperts.
- Leer de vuurecologie van jouw landschap, ecosysteem of de plantgemeenschappen waarin je leeft.
- Deel en leer meer over andere traditionele vuurpraktijken die kunnen bijdragen aan betere, veiligere en efficiëntere vuurpraktijken.
- Werk samen met andere grondeigenaars en belanghebbenden om de gemeenschapsvaardigheden te ontwikkelen: training, brandplannen, apparatuur, aansprakelijkheidssteun zijn hierin belangrijk.
- Bereid uw branden voor en plan ze in samenwerking met andere grondeigenaars indien mogelijk: vergunningen, te verbranden gebieden (eenheden), grenzen en controlelijnen, weer voorafgaand aan de brand en op de dag van de brand, verwacht vuurgedrag, impact en brandeffecten, personeel, middelen en benodigde apparatuur...
- Telefoontjes en meldingen: vertegenwoordigers van brand- en milieuagentschappen, stad, scholen, ziekenhuizen...
